پتوس، سانسوریا، زامیفولیا و مونسترا هنوز هم جزو محبوب‌ترین گیاهان آپارتمانی هستند، اما اگر مدتی است گل و گیاه نگهداری می‌کنید، احتمالاً دلتان می‌خواهد سراغ گزینه‌ای متفاوت‌تر بروید؛ گیاهی که وقتی کسی آن را می‌بیند، اولین سؤالش این باشد: «اسم این گیاه چیه؟»
خوشبختانه دنیای گیاهان آپارتمانی بسیار متنوع‌تر از چیزی است که معمولاً در ویترین گل‌فروشی‌ها می‌بینیم. بعضی گیاهان برگ‌هایی با ظاهر فلزی دارند، بعضی بافتشان شبیه مخمل برجسته است و بعضی دیگر روی تکیه‌گاه طوری رشد می‌کنند که انگار برگ‌ها را مثل کاشی روی دیوار چسبانده‌اند.
در این مطلب سراغ ۷ گیاه آپارتمانی خاص و کمتر دیده‌شده رفته‌ایم که علاوه بر ظاهر متفاوت، قابلیت نگهداری در فضای داخلی را هم دارند.
نکته مهم این است که «خاص» یا «کمیاب» بودن یک گیاه به معنی سخت بودن نگهداری آن نیست. بعضی از گیاهان این فهرست برای افراد نسبتاً تازه‌کار هم قابل نگهداری‌اند، درحالی‌که بعضی دیگر به نور، رطوبت و دمای دقیق‌تری نیاز دارند.
۱. بگونیا ماکولاتا؛ برگ‌هایی که انگار با قلم نقطه‌گذاری شده‌اند
Begonia maculata یا بگونیا خال‌دار یکی از چشمگیرترین گیاهان برگی است. سطح برگ‌های سبز و کشیده آن با نقطه‌های سفید و نقره‌ای پوشیده شده و پشت برگ‌ها معمولاً رنگ قرمز یا زرشکی دارد.
همین تضاد باعث می‌شود گیاه از دو طرف کاملاً متفاوت به نظر برسد.
برای نگهداری آن، نور روشن اما فیلترشده مناسب است. آفتاب شدید و مستقیم مخصوصاً در ساعات گرم می‌تواند برگ‌ها را بسوزاند.
خاک نیز باید زهکش خوبی داشته باشد. بگونیا ماکولاتا رطوبت را دوست دارد، اما تحمل ماندن دائمی ریشه در خاک خیس را ندارد.
اگر به دنبال گیاهی هستید که حتی از فاصله چند متری هم جلب توجه کند، بگونیا ماکولاتا انتخاب جذابی است.
۲. آلوکازیا کوپریا؛ گیاهی با برگ‌های فلزی
اگر Alocasia cuprea را برای اولین بار ببینید، ممکن است فکر کنید برگ‌هایش مصنوعی یا فلزی هستند.
برگ‌های این آلوکازیا ضخیم، براق و دارای فرورفتگی‌های عمیق در امتداد رگبرگ‌ها هستند. بسته به زاویه نور، رنگ برگ می‌تواند بین سبز تیره، برنزی و مسی تغییر کند.
اما کوپریا نسبت به برخی گیاهان این فهرست کمی حساس‌تر است. نور زیاد اما غیرمستقیم، محیط گرم و رطوبت هوای مناسب برای آن اهمیت دارد. آلوکازیاها سرما و جریان هوای سرد را دوست ندارند و قرار گرفتن در آفتاب مستقیم تابستان نیز می‌تواند باعث سوختگی برگ شود.
نکته دیگری که باید بدانید این است که آلوکازیا دارای بلورهای اگزالات کلسیم است و در صورت خورده شدن می‌تواند برای انسان و حیوانات خانگی مضر باشد. بنابراین بهتر است دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری شود.
۳. مونسترا دوبیا؛ مونسترایی که روی دیوار می‌خزد
اگر فکر می‌کنید همه مونستراها برگ‌های بزرگ و سوراخ‌دار دارند، Monstera dubia احتمالاً نظرتان را تغییر می‌دهد.
مونسترا دوبیا در مرحله جوانی برگ‌های قلبی‌شکل و نقره‌ای ـ سبز دارد. ویژگی عجیب آن روش رشدش است؛ برگ‌ها هنگام بالا رفتن از یک تکیه‌گاه تقریباً صاف روی سطح قرار می‌گیرند.
در واقع اگر یک تخته چوب یا تکیه‌گاه مناسب در اختیارش قرار دهید، گیاه به‌تدریج روی آن بالا می‌رود و برگ‌ها مثل ردیفی از کاشی‌های سبز روی سطح قرار می‌گیرند. به این نوع رشد در زبان انگلیسی Shingling گفته می‌شود.
جالب‌تر اینکه ظاهر دوبیا با بالغ شدن تغییر می‌کند و برگ‌های بالغ می‌توانند سوراخ یا Fenestration ایجاد کنند.
برای داشتن فرم زیبا، نور روشن غیرمستقیم و رطوبت متوسط تا بالا مناسب است. بستر نیز باید مرطوب اما دارای زهکش خوب باشد.
اگر فضای عمودی دارید و از گیاهان رونده معمولی خسته شده‌اید، مونسترا دوبیا یکی از خاص‌ترین انتخاب‌هاست.
۴. کالاتیا نتورک؛ برگ‌هایی شبیه نقشه دیجیتال
نام این گیاه تقریباً ظاهرش را توضیح می‌دهد.
در Calathea Network سطح برگ با مجموعه‌ای بسیار ریز از خطوط سبز پوشیده شده است. وقتی از نزدیک به برگ نگاه می‌کنید، طرح آن شبیه شبکه، موزاییک یا حتی پیکسل‌های یک تصویر دیجیتال به نظر می‌رسد.
نام گیاه‌شناسی مورد استفاده برای آن Goeppertia kegeljanii ‘Network’ است، هرچند در بازار گیاهان آپارتمانی هنوز بیشتر با نام کالاتیا نتورک شناخته می‌شود.
برای نتورک، نور غیرمستقیم مناسب‌تر است. نور مستقیم شدید می‌تواند کیفیت و رنگ برگ‌ها را کاهش دهد. همچنین بهتر است گیاه در محیطی با دمای نسبتاً ثابت و دور از باد سرد نگهداری شود.
اگر گیاهی می‌خواهید که جذابیتش بیشتر در جزئیات برگ باشد تا اندازه بزرگ، کالاتیا نتورک انتخاب متفاوتی است.
۵. هویا کامپکتا؛ گیاهی که شبیه طناب سبز است
Hoya carnosa ‘Compacta’ از آن گیاهانی است که فرم برگ‌هایش کاملاً با چیزی که از یک گیاه رونده انتظار داریم متفاوت است.
برگ‌ها ضخیم، گوشتی و به‌شدت پیچ‌خورده هستند. وقتی ساقه‌ها بلند می‌شوند، مجموعه برگ‌ها شبیه یک طناب سبز و پیچ‌خورده از گلدان آویزان می‌شود.
به همین دلیل یکی از نام‌های رایج آن Hindu Rope Plant است.
اما جذابیت هویا کامپکتا فقط به برگ‌هایش محدود نیست. هویاها در شرایط مناسب می‌توانند خوشه‌هایی از گل‌های کوچک ستاره‌ای و مومی تولید کنند.
نور روشن غیرمستقیم، خاک سبک و سریع‌زهکش و خشک شدن نسبی بستر بین دو آبیاری برای این گیاه مناسب است.
این گیاه برای گلدان‌های آویز بسیار جذاب است. می‌توانید آن را روی قفسه بلند نیز قرار دهید تا ساقه‌ها آزادانه پایین بیایند.
یک نکته مهم درباره کامپکتا این است که چین‌های فراوان برگ‌ها می‌توانند محل مناسبی برای پنهان شدن شپشک آردآلود باشند. بنابراین بهتر است هر چند وقت یک‌بار بین برگ‌ها و محل اتصال آن‌ها به ساقه را بررسی کنید.
۶. کریپتانتوس؛ ستاره‌ای صورتی روی خاک
Cryptanthus bivittatus یا Earth Star برخلاف بسیاری از گیاهان آپارتمانی به سمت بالا رشد زیادی ندارد.
برگ‌های آن به‌صورت رزت و تقریباً افقی باز می‌شوند و وقتی از بالا نگاه کنید، کل گیاه شبیه یک ستاره است.
انواع آن می‌توانند ترکیبی از صورتی، سبز، قرمز، کرم و سفید داشته باشند.
برخلاف بعضی از بروملیادها که روی درختان و بدون خاک رشد می‌کنند، کریپتانتوس یک گیاه زمینی است و باید در بستر کاشته شود.
نور مناسب برای آن اهمیت زیادی دارد. کمبود نور می‌تواند باعث کاهش شدت رنگ برگ‌ها شود، درحالی‌که نور بسیار شدید نیز امکان سوختگی و رنگ‌پریدگی دارد.
اگر فضای محدودی دارید، کریپتانتوس یکی از بهترین گیاهان خاص این فهرست است؛ چون بدون اشغال فضای زیاد، رنگ زیادی وارد دکور می‌کند.
۷. پیله‌آ اینوولوکراتا؛ برگ‌هایی با بافت مخملی و برجسته
اگر پیله‌آ را فقط با Pilea peperomioides یا همان گیاه پول چینی می‌شناسید، Pilea involucrata می‌تواند غافلگیرتان کند.
برگ‌های این گیاه کوچک اما بسیار بافت‌دار هستند. سطح برگ‌ها حالت برجسته و چین‌خورده دارد و از نزدیک شبیه پارچه مخمل یا یک سطح لحافی دیده می‌شود.
این گیاه با نام Friendship Plant یا گیاه دوستی هم شناخته می‌شود.
یکی از مزیت‌های آن تکثیر نسبتاً آسان از طریق قلمه ساقه است. به همین دلیل می‌توانید از یک گیاه سالم چند قلمه تهیه کنید و آن‌ها را در گلدان‌های جداگانه ریشه‌دار کنید.
پیله‌آ اینوولوکراتا محیط گرم، نور روشن غیرمستقیم و رطوبت نسبتاً بالا را دوست دارد. به دلیل اندازه جمع‌وجور و علاقه به رطوبت، برای تراریوم نیز انتخاب مناسبی است.
اگر دنبال گیاه کوچک رومیزی هستید که از نزدیک جذاب‌تر شود، این پیله‌آ گزینه بسیار خوبی است.
کدام گیاه خاص برای شما مناسب‌تر است؟
خاص بودن گیاه نباید تنها معیار خرید باشد.
قبل از اینکه صرفاً به خاطر ظاهر عجیب یک گیاه آن را بخرید، سه چیز را بررسی کنید: نور خانه، رطوبت محیط و زمانی که می‌توانید برای نگهداری گیاه صرف کنید.
اگر نور روشن و رطوبت مناسبی دارید، آلوکازیا کوپریا می‌تواند انتخاب بسیار جذابی باشد. اگر گیاه رونده و متفاوت دوست دارید، مونسترا دوبیا ارزش بررسی دارد. برای گلدان آویز، هویا کامپکتا گزینه‌ای بسیار خاص است. اگر فضای کمی دارید، کریپتانتوس یا پیله‌آ اینوولوکراتا مناسب‌تر هستند.
اگر طرح برگ برایتان مهم است، بگونیا ماکولاتا و کالاتیا نتورک تقریباً از آن گیاه‌هایی هستند که می‌توانید مدت زیادی فقط برگ‌هایشان را تماشا کنید.
آیا گیاهان خاص لزوماً کمیاب و گران هستند؟
نه. اصطلاح‌هایی مانند «Rare»، «خاص» یا «کمیاب» در بازار گل و گیاه همیشه تعریف علمی مشخصی ندارند. ممکن است یک گیاه در یک شهر بسیار کم پیدا شود و در منطقه دیگری یکی از تولیدات معمول گلخانه‌ها باشد.
بنابراین قبل از پرداخت مبلغ زیاد، نام علمی دقیق گیاه را بپرسید. نام علمی همچنین کمک می‌کند شرایط نگهداری را دقیق‌تر پیدا کنید.
هنگام خرید گیاهان آپارتمانی خاص چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
قبل از خرید فقط ظاهر برگ‌ها را نگاه نکنید. زیر برگ‌ها را بررسی کنید تا اثری از شپشک آردآلود، کنه یا آفات دیگر نباشد. محل اتصال برگ و ساقه نیز یکی از نقاطی است که آفات ممکن است در آن مخفی شوند.
خاک نباید بوی شدید پوسیدگی بدهد و طوقه گیاه نیز نباید نرم یا سیاه شده باشد.
گیاهی که چند برگ کوچک آسیب‌دیده دارد الزاماً ناسالم نیست؛ اما وجود مجموعه‌ای از علائم مانند خاک کاملاً خیس، برگ‌های زرد متعدد، بوی نامطبوع و ساقه نرم می‌تواند نشانه مشکل جدی‌تری باشد.
برای خانه کم‌نور هم سراغ این گیاهان برویم؟
بسیاری از گیاهانی که با عنوان «تحمل‌کننده نور کم» فروخته می‌شوند، در واقع در نور کم فقط زنده می‌مانند و الزاماً بهترین رشد و رنگ خود را نشان نمی‌دهند.
بیشتر گیاهان این فهرست در نور روشن غیرمستقیم ظاهر بهتری دارند. این موضوع به‌خصوص در مورد گیاهانی که به دلیل رنگ و طرح برگ خریداری می‌شوند اهمیت دارد.
اشتباه رایج در نگهداری گیاهان خاص
یکی از اشتباه‌های رایج این است که تصور کنیم چون گیاهی گران‌تر یا کمیاب‌تر است، باید مراقبت بیشتری از آن انجام دهیم و در نتیجه بیش از حد به آن آب بدهیم.
قیمت گیاه ارتباطی با مقدار آب موردنیاز آن ندارد. همیشه نیاز همان گونه، اندازه گلدان، جنس بستر، نور و فصل را ملاک قرار دهید.
همچنین بهتر است گیاه تازه‌خریداری‌شده را چند هفته جدا از مجموعه اصلی گیاهان نگه دارید تا در صورت وجود آفت، احتمال انتقال آن به سایر گلدان‌ها کمتر شود.
پرسش‌های متداول
خاص‌ترین گیاه آپارتمانی این فهرست کدام است؟
از نظر ظاهر، آلوکازیا کوپریا با برگ‌های فلزی و مونسترا دوبیا با نحوه رشد کاشی‌مانند روی تکیه‌گاه جزو متفاوت‌ترین گزینه‌ها هستند. انتخاب نهایی بیشتر به سلیقه و شرایط خانه بستگی دارد.
کدام گیاه خاص برای گلدان آویز مناسب است؟
هویا کامپکتا یکی از بهترین گزینه‌هاست. ساقه‌های بلند و برگ‌های پیچ‌خورده آن به‌صورت آویز نمای بسیار متفاوتی ایجاد می‌کنند.
برای تراریوم چه گیاه خاصی انتخاب کنیم؟
کریپتانتوس و Pilea involucrata گزینه‌های مناسبی هستند؛ هر دو جمع‌وجورند و رطوبت نسبی بالاتر را دوست دارند.
آیا کالاتیا نتورک برای افراد تازه‌کار مناسب است؟
نسبت به بسیاری از کالاتیاها مقاوم‌تر است، اما همچنان باید از نور مستقیم شدید، خشکی زیاد و دمای پایین محافظت شود.
گیاه آپارتمانی خاص برای فضای کوچک چیست؟
کریپتانتوس، پیله‌آ اینوولوکراتا و نمونه‌های کوچک کالاتیا نتورک برای میز، قفسه و فضای محدود مناسب‌ترند.
کدام گیاه این فهرست برای حیوانات خانگی باید دور از دسترس باشد؟
آلوکازیاها دارای بلورهای اگزالات کلسیم هستند و بهتر است دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری شوند.
آیا گیاه خاص حتماً نگهداری سختی دارد؟
خیر. خاص بودن بیشتر به ظاهر یا میزان فراوانی گیاه در بازار مربوط می‌شود و الزاماً نشان‌دهنده دشواری نگهداری نیست.
